Analiza transakcyjna jest koncepcją psychologiczną stworzoną przez Erica Berne’a w latach 60 XX wieku. Zajmuje się kształtowaniem osobowości człowieka, jak i jego relacji z ludźmi. Ma szerokie zastosowanie w biznesie, ponieważ jedną z przyczyn niepowodzeń przedsiębiorstw są niewłaściwe relacje interpersonalne. Kłopoty w komunikacji, budowaniu właściwych relacji między pracownikami i szefami, rozwiązywaniu konfliktów mogą się pojawić w każdej firmie, także w Twojej. Dlatego analiza transakcyjna może Tobie dostarczyć skutecznych rozwiązań problemów związanych z mechanizmami funkcjonowania człowieka i organizacji.
AT zakłada, iż każdy człowiek może być wygrywającym, tzn., przeżyć swoje życie w poczuciu spełnienia i satysfakcji. U podstaw jej leży założenie, że każda osoba posiada trzy stany JA: rodzic, dorosły oraz dziecko. Stany ja możemy zdefiniować jako spójny system myśli zachowań i uczuć, które mają zarówno pozytywną jak i negatywną stronę. Różnimy się między sobą treścią stanów ja, dlatego podejmujemy odmienne decyzje. Rozpoznawanie i analiza stanów ja, którą proponuje AT może być przydatna dla Ciebie w podejmowaniu decyzji, a także w rozwiązywaniu problemów.
Szkolenie: Analiza Transakcyjna w zarządzaniu
Jak stany ja przekładają się na funkcjonowanie przedsiębiorstwa?
Dorosły w systemie organizacyjnym reprezentuje przede wszystkim technologię, procedury, system komunikowania się z otoczeniem, sprawozdania oraz rzeczowe negocjacje. Dorosły z natury jest zdystansowany, analityczny, chłodny, rozważny. Kiedy tego stanu zabraknie w sposobie zarządzania organizacją to mogą się pojawić negatywne zjawiska takie jak: instrumentalne traktowanie pracowników, zbyt duży dystans pomiędzy pracownikami a szefami, czy w końcu narastanie i trwanie konfliktów.
Rodzic odpowiada m.in. za kulturę przedsiębiorstwa, normy, system motywacyjny, misję oraz cele firmy, ale również za funkcję opiekuńczą w relacji z pracownikami. W pewnych przypadkach rodzic może przyjąć jedną z dwóch form normatywną lub opiekuńczą. Kiedy w Twoim przedsiębiorstwie pojawi się zbyt wiele norm i zasad powiązanych z karami, to firma będzie zarządzana w sposób autokratyczny. Natomiast nadmierna opiekuńczość może powodować, roszczenia pracowników, ale przede wszystkim, bierność pracowników. Oczywiście normy i wspieranie są niezbędne w każdej firmie, do momentu kiedy proporcje nie są zaburzone.
Stan dziecka jest źródłem zabawy, entuzjazmu, kreatywności, ale również emocji, napięć, konfliktów, pasywności, a przede wszystkim wpływa na jakość relacji międzyludzkich. W zależności od miejsca i pozycji zajmowanego w firmie, pracownik może charakteryzować odmienną strukturą „ja” np. księgowy czy makler giełdowy posiada zazwyczaj więcej „dorosłego”, a sprzedawca ma większy dostęp do dziecka spontanicznego.
Szkolenie: Analiza Transakcyjna w zarządzaniu
Znaki rozpoznania a relacje z pracownikami
AT w zarządzaniu poświęca dużo miejsca znakom rozpoznania. Jako znaki rozumiemy tutaj mowę ciała, zachowanie oraz sygnały kierowane do drugiej osoby. Możemy wyróżnić zarówno werbalne oraz niewerbalne, a także pozytywne jak i negatywne znaki. Stroki, jak też możemy nazywać znaki, możemy otrzymywać oraz dawać. Są one fundamentem informacji zwrotnej i motywowania pracowników.
Ciekawym przykładem, który może często się pojawiać w Twoim przedsiębiorstwie jest szeroko pojmowana chęć „zwrócenia na siebie uwagi”. Pracownicy, którzy nie otrzymują żadnych znaków rozpoznania, będą dążyć do otrzymania jakichkolwiek, nawet tych negatywnych. Dlatego takie osoby mogą zachowywać się w sposób irracjonalny, nielogiczny, ponieważ chcą otrzymać jakikolwiek bodziec. Ten bodziec jest sygnałem dla Ciebie, dzięki czemu możesz powiedzieć „wiem, że istnieję”.
Konflikty w pracy, a znaki rozpoznania w analizie transakcyjnej
Konflikty oraz nieporozumienia mogą wynikać ze złych nawyków komunikowania się, zarówno kadry zarządzającej jak i pracowników niższego szczebla. Przykładem może być proszenie nie wprost. W takim przypadku pracownik otrzymuje odpowiedź na jawny, a nie ukryty aspekt prośby, co w efekcie może prowadzić do frustracji. AT zajmuje się właśnie tego typu problemami, ukrytymi za niewłaściwą komunikacją międzyludzką.
Szkolenie Rozwiązywanie konfliktów
Gry psychologiczne w organizacji
AT transakcyjna w zarządzaniu zajmuje się także grami psychologicznymi. Do zaistnienia gier potrzebna jest zgoda dwóch osób, mają one charakter nieświadomy, gry pojawiają się w wyniku wcześniejszych doświadczeń, np. z dzieciństwa, oraz są odwrotnością szczerych i autentycznych relacji. Obecność gier w przedsiębiorstwach możemy rozpoznać m.in. pod postacią konfliktów, spóźnieniach, napiętej atmosferze, czy nieefektywnej pracy zespołowej.
Czytaj także: Problemy komunikacyjne w pracy – gry psychologiczne
Gry można przerwać oraz je zakończyć poprzez tworzenie wzorów współpracy, konstruowanie odpowiedniego systemu motywacyjnego oraz wprowadzanie szkoleń i konsultacji. AT zwraca uwagę, iż w przypadku zaistnienia gier należy korzystać z pozytywnych aspektów stanów „ja”. Należy także dokonać refleksji nad własnym zachowaniem, można również ignorować zaproszenie do gry lub prowadzić do ich odkrywania.
Czytaj także: Komunikacja w organizacji jako proces kontraktowania
Podsumowanie
AT, obok neurolingiwstycznego programowania, jest podstawą wiedzy i praktyki dotyczącej sposobów zarządzania przedsiębiorstwem oraz relacji między pracownikami. Właściwe zastosowanie rozwiązań, które proponuje AT może Tobie przynieść wymierne korzyści w skutecznym prowadzeniu firmy i lepszym zrozumieniem siebie i innych ludzi.
Zapraszamy do lektury fragmentu książki Budowanie zaangażowania
Wojciech Śląski
konsultant ds. szkoleń
Maciej Sasin
trener, coach, konsultant ds. szkoleń
Akademia Rozwoju Kompetencji
Wszelkie prawa zastrzeżone. Przedruk za zgodą autora.
